|
از آثار موسيقيدانان قرون گذشته همچون فارابی ، ابن سينا ، ابوالفرج
اصفهانی وعبدالقادر مراغی ، اينچنين بر می آيد که موسيقی عملی از نظر
ايشان عمد تا" بهمد تا" به
12 مقام تقسيم می شده است
اين مقامها عبارت بوده اند ازعشاق ، نوا ، بوسليک ، راست ، عراق ،
اصفهان ، زيرافکند ( زيرافکن) ، بزرگ ، زنگوله ، راهوی (رهاوی) ، حسينی
وحجاز
اين مقامها عبارت بوده اند ازعشاق ، نوا ، بوسليک ، راست ، عراق ،
اصفهان ، زيرافکند ( زيرافکن) ، بزرگ ، زنگوله ، راهوی (رهاوی) ، حسينی
وحجاز
گر چه تمامی اين اسامی امروز نيز بعنوان اسم گوشه ، آواز يا دستگاه
مورد استفاده است ليکن با مرور زمان تقسيمات موسيقی ايرانی دستخوش
دگرگونی شده است
تا آنجا که اطلاع داريم موسيقی امروز ايران از طريق آقا علی اکبر
فراهانی – نوازنده زبردست تار در عهد قاجار – و برادرش آقا غلامحسين ،
به دوفرزند آقا علی اکبر ، بنامهای آقا حسينقلی و ميرزا عبداله منتقل
شده است و اين دو استاد مکتب بزرگی جهت آموزش موسيقی در تهران داير
نموده اند
در اين مکتب ، موسيقی ايرانی از دوازده مجموعه ( هفت دستگاه وپنج آواز
) تشکيل می شود
هفت دستگاه عبارتند از
 
با وجوديکه مبنا و پايه اصولی مشخصی در اين تقسيم بندی وجود ندارد
معذالک نظريه هفت دستگاه و پنج آواز تا امروز کماکان بقوت خود باقی است
بايد گفت که اين مجموعه ها ترکيبهای مختلفی از گوشه های متنوع موسيقی
ايرانی می باشند که بيشتر جهت آموزش مورد استفاده قرار می گرفته اند و
در مجموع رديف موسيقی ايرانی را تشکيل می دهند
بعد ها که مبانی موسيقی علمی غربی بيشتر مورد توجه موسيقيدانان ايرانی
قرار گرفت تقسيم بندی علمی تری توسط مرحوم علينقی وزيری بعمل آمد ، طی
آن موسيقی ايرانی به پنج مقام تقسيم می شود که عبارتند از
ماهور ، شور ، همايون ، سه گاه و چهارگاه
دراين تقسيم بندی آواز اصفهان در مقام همايون ، دستگاه راست پنجگاه در
مقام ماهور و دستگاه نوا و آوازهای بيات ترک ، افشاری ، دشتی و ابو عطا
در مقام شور طبقه بندی می شوند
اما در حقيقت بايد گفت که دستگاه يا مقام ، مبين موسيقی ايرانی و
نمايانگر يک شخصيت واحد نيست بلکه آنچه استقلال و وحدت در آن به چشم می
خورد گوشه است
موسيقی ايران مجموعه ای است از گوشه های مختلف ، تعداد اين گوشه ها به
بيش از دويست نغمه گوناگون می رسد . دستگاه ترکيبی است از گوشه ها که
به انتخاب هنرمند ترکيب می شود و حدود مشخص ندارد و به عبارت ديگر
دستگاه در ذهن موسيقيدان فاقد الگوی واحد و معينی است
گوشه های موسيقی ايرانی خاصيت انعطاف پذ يری دارند و می توانند در
قالبهای گوناگون همچون پيش درآمد ، تصتيف ، رنگ يا چهارمضراب قرار
گيرند .کيفيت و خاصيت موسيقی ايرانی در همين جاست که موسيقیدان ورزيده
اين امکان را دارد که از انعطاف پذ يری گوشه ها استفاده کرده و در حد
ذوق و پسندش الگوي ذهني خود راهر زمان لباسي ديگر پوشانيده و به صحنه
بفرستد
براي نگارش صفحات موسيقي ا يرا ني و سازها از مطالب سايت
ا نجمن موسيقي ا يرا ني در د ا نمارک استفاده گرد يده است
| 
